BO Pabo

Het is niet eenvoudig om een gesprek te voeren in situaties waarbij stress en trauma's een grote rol spelen. In deze cursus legt kinder- en jeugdpsychiater Professor Adriaenssens uit hoe kennis over de werking van de hersenen kan helpen bij gesprekken over huiselijk geweld. Hij behandelt verschillende casussen en maakt gebruik van animaties en videobeelden.

In deze cursus wordt onder andere antwoord gegeven op de volgende vragen:

• Hoe herken je hoogoplopende emoties?
• Welke hersengebieden zijn actief tijdens een gesprek?
• Welke gesprekstechnieken helpen als emoties een gesprek belemmeren?

Leerdoelen

• Je leert wat een goede basishouding is voor een gesprek.
• Je leert wat de functie van emoties is en welk effect ze hebben op communicatie.
• Je leert welke gesprekstechnieken je kunt gebruiken. Bijvoorbeeld: reflecteren, de interne dialoog extern maken, eigen deskundigheid benutten, expertise van de ouder/mantelzorger erkennen.

Aanvullende informatie

• Interview: Peter Adriaenssens
• E-college: 0,5 uur
• Oefenmodule: 0,5 uur
• Toets: ja

Accreditatie

• KCKZ (Kenniscentrum Kraamzorg): 1 punt
• SKJ (Stichting Kwaliteitsregister Jeugd): 1 punt | ID: SKJ301493
• Kwaliteitsregister V&V (Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland): 1 punt
• KNOV (Koninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen): 1 punt
• KRKV (Kwaliteitsregister Klinisch Verloskundigen ): 1 punt

In deze module oefen je hoe je in gesprek gaat met een ouder wanneer je zorgen hebt over de veiligheid of ontwikkeling van een kind, op basis van signalen die je hebt opgemerkt. Je oefent in de vorm van een AI-rollenspel, waarbij een avatar de rol van de ouder speelt. Je gaat daadwerkelijk (hardop sprekend) in gesprek met de ouder. Je kunt oefenen met een eigen situatie of gebruik maken van een voorbeeldsituatie.

Na afloop van het rollenspel krijg je uitgebreide feedback op een aantal aandachtspunten. Deze gaan zowel over je houding (hoe ben je aanwezig in het gesprek) als over gesprekstechnieken die je als hulpmiddel kan inzetten. Deze aandachtspunten worden voorafgaand aan het rollenspel behandeld, en aan de hand van vragen toegelicht. Daarna pas je ze toe in het rollenspel.

Leerdoelen

De cursist

• kan observaties op een neutrale, feitelijke en niet-oordelende manier benoemen.
• weet hoe hij kan doorvragen om een situatie beter in beeld te krijgen.
• weet hoe hij kan aansluiten bij een ouder en open kan staan voor diens perspectief.
• weet hoe hij emoties van een ouder kan erkennen en er ruimte aan kan geven.
• weet hoe hij duidelijk kan zijn over zorgen om de veiligheid van een kind, terwijl hij wel in verbinding blijft met de ouder.
• weet hoe hij met weerstand in een gesprek kan omgaan, met erkenning en rust.

Ter aanvulling op de e-learning die de studenten volgen over het werken met de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling is er voor docenten deze digitale handreiking ‘Aan de slag met de meldcode’. In dit lesmateriaal vind je voor diverse opleidingsrichtingen klassikale werkvormen om de kennis uit de cursus met studenten te verdiepen en ermee te oefenen. De werkvormen en materialen zijn per opleidingsrichting, thema en leerdoel gerangschikt en gelijk klaar voor gebruik. Ze bevatten kant en klare hand-outs, presentaties, links naar de te gebruiken materialen en stap-voor-stap lesinstructies.

Leerdoelen

• De student heeft inzicht in de definitie, vormen en gevolgen van kindermishandeling en huiselijk geweld.
• De student heeft inzicht zijn eigen normen, waarden en dilemma’s die een rol spelen bij het signaleren en handelen.
• De student is zich bewust dat hij, binnen zijn taken en mogelijkheden, een verantwoordelijkheid heeft in de aanpak van kindermishandeling/huiselijk geweld en kent de stappen van de meldcode.
• De student weet wat op de stage-instelling de interne afspraken zijn bij het werken met de meldcode.
• De student weet wat (stress)signalen zijn en kan deze herkennen, kan onderscheid maken tussen feiten en interpretaties.
• De student heeft inzicht in hoe je signalen respectvol en zonder oordeel bespreekbaar maakt, welke gesprekstechnieken helpen en hoe je deze kan deze toepassen bij een gesprek over zorgen.
• De leerdoelen kunnen per opleidingsrichting enigszins verschillen.

Ontwikkeld voor

Docenten van de PABO, HSS, MBO pedagogisch werk, MBO maatschappelijke zorg en HBO/MBO verpleegkunde. De werkvormen zijn vaak ook geschikt voor andere opleidingsrichtingen.

Studenten kunnen in hun toekomstig beroep mensen tegenkomen die slachtoffer of pleger zijn van huiselijk geweld. Het is daarom belangrijk dat ze al tijdens hun studie leren hoe ze kunnen handelen bij signalen. Deze e-learning geeft docenten handvatten voor het lesgeven over dit thema.

Wat komt aan de orde?

• Eigen voorbereiding op de lessen over huiselijk geweld
• Creëren van een veilige sfeer
• Omgaan met emotionele reacties in de groep
• Toerusten van studenten om huiselijk geweld te signaleren en te bespreken
• Eigen ervaringen met huiselijk geweld: van studenten, maar de docent zelf 
• Docenten vertellen over hun ervaringen met het lesgeven over huiselijk geweld

N.B. deze e-learning gaat niet in op de begrippen kindermishandeling en huiselijk geweld of over wat de wet Meldcode inhoudt. Voorkennis hierover is een vereiste, zie hiervoor de e-learning Werken met een meldcode.

Na afronding van de e-learning kunnen docenten een 'Bewijs van deelname' downloaden.

In opdracht van

De ministeries van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW)

Leraren basisonderwijs werken dagelijks met kinderen en hun ouders/verzorgers. Soms horen of zien zij dingen die hen bezorgd maken over de veiligheid of het welzijn van kinderen. In deze e-learning leren studenten wat ze dan kunnen doen.

Wat komt aan de orde?

• Vormen van huiselijk geweld
• Oorzaken en gevolgen van huiselijk geweld
• Signalen van kindermishandeling en huiselijk geweld
• Taken en verantwoordelijkheden van een leerkracht volgens de wet Meldcode.
• Informatie over de opgestelde meldcode van het Landelijk Steunpunt ZAT.
• Oefenen met onder andere dossiervoering en het bespreken van signalen.

Aanvullende informatie

• Na afronding van de e-learning maken studenten een toets, waarna ze een 'Bewijs van deelname' ontvangen.
• In opdracht van de ministeries van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW)
• Dit scholingsonderdeel is ontwikkeld voor studenten in het beroepsonderwijs, en maakt onderdeel uit van het leerprogramma ‘Leren signaleren’. In de cursus ‘Leren signaleren’ leren studenten welke signalen kunnen wijzen op kindermishandeling of huiselijk geweld en hoe zij moeten handelen volgens de Wet meldcode.

Ontwikkeld in samenwerking met

Gereformeerde Hogeschool Zwolle, Hogeschool de Kempel, Marnix Academie Utrecht, NHL Hogeschool

Studenten kunnen in hun werk met kinderen of volwassenen te maken krijgen met hun seksuele ontwikkeling of seksuele behoeften. Docenten kunnen studenten hierop voorbereiden. Deze e-learning helpt hen hierbij.

Wat komt aan de orde?

• Fasen in seksuele ontwikkeling
• Seksuele risico’s van verschillende doelgroepen
• Seksueel grensoverschrijdend gedrag en handelingsmogelijkheden
• Creëren van een veilige sfeer en omgaan met persoonlijke of ongepaste vragen
• Bovenstaande kennis wordt toegepast in interactieve videocasussen. Ook vertellen een professional en een docent over eigen ervaringen.

Aanvullende informatie

• In samenwerking met Rutgers WPF
• In opdracht van de ministeries van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW)
• Na afronding van de e-learning kunnen docenten een 'Bewijs van deelname' downloaden.
  Ontwikkeld voor
• Dit scholingsonderdeel is ontwikkeld voor studenten in het beroepsonderwijs, en maakt onderdeel uit van het leerprogramma ‘Leren signaleren’.

Veel professionals vinden het ingewikkeld om zorgen over de verzorging of veiligheid van een kind met een ouder te bespreken. Een aantal gesprekstechnieken kunnen dan helpen om emoties te reguleren. In deze e-learning oefenen studenten hiermee in een gesprek met mevrouw Gadema, die zich erg afhankelijk opstelt naar haar dochter.

Wat komt aan de orde?

• De gesprekstechnieken: interne dialoog bespreekbaar maken, reflecteren, expertise van de ouder/ mantelzorger erkennen, handelen als professional en een aanbod doen.
• Toepassen van deze technieken in een interactieve videocasus (mevrouw Gadema) en andere praktijksituaties.

Doelgroep

• MBO: Maatschappelijke Zorg, Sociaal Werk (SMD en SCW), Verzorgende-IG (VVT, GHZ en GGZ) 
• HBO: PABO, Lerarenopleiding, ALO, Verpleegkunde (JGZ), Fysiotherapie, HSAO
• WO: Huisartsopleiding

In opdracht van

De ministeries van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW)

Als je opvallend gedrag signaleert bij een kind, kan het ingewikkeld zijn om hier met ouder(s) over te praten. Communiceren volgens de LSD-methode kan dan helpen. In deze e-learning oefenen studenten hiermee in een gesprek met moeder Shanna. Haar zoontje van 4 vertoont probleemgedrag. 

Wat komt aan de orde?

• Oog en oor hebben voor verbale en non-verbale communicatie
• Op het juiste moment een goede samenvatting geven 
• Doorvragen om de situatie te verhelderen.
• Toepassen van deze technieken in een interactieve videocasus (moeder Shanna) en andere praktijksituaties.

Doelgroep

• MBO: Pedagogisch Werk/ Onderwijsassistent, VZ-IG (Kraamzorg)
• HBO: PABO, Lerarenopleiding/ ALO, Verpleegkunde (consultatiebureau)

In opdracht van

De ministeries van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW)

Soms vertelt een kind je spontaan iets over moeilijkheden in zijn of haar thuissituatie. Je eerste doel is het kind te laten merken dat het gehoord wordt. Je wilt het kind graag goed begrijpen. Actief luisteren kan je daarbij helpen. Actief luisteren is een houding waardoor je laat merken dat je echt aandacht hebt en luistert zonder zelf in te vullen of te snel zelf met oplossingen te komen.
In deze cursus oefen je hiermee.

Wat komt aan de orde?

De cursus bestaat uit twee onderdelen. In het eerste onderdeel oefen je door het voeren van een gesprek aan de hand van interactieve videofragmenten. Een voorbeeldgesprek uit de praktijk met Anouar, een jongen van 12. Je roept hem bij je omdat hij uit boosheid een ander kind is aangevlogen. In het tweede onderdeel oefen je aan de hand van andere praktijkvoorbeelden verder met Actief Luisteren.

• Je leert hoe je kan luisteren naar een kind zonder zelf al in te vullen.
• Je leert oog en oor te hebben voor verbale en non-verbale communicatie.
• Je leert wat een goede samenvatting is en welk effect dit heeft.
• Je leert welke vragen je kan stellen om de situatie te verhelderen.

Doelgroep:

• MBO: Pedagogisch Werk, Onderwijsassistent
• HBO: PABO, lerarenopleiding

In opdracht van

De ministeries van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW)

De cursus langetermijngevolgen van kindermishandeling gaat over de impact die het opgroeien onder langdurig stressvolle omstandigheden kan hebben en hoe dit allerlei klachten op volwassen leeftijd kan veroorzaken.

Je leert in de cursus wat de gevolgen kunnen zijn voor onder andere het leren, gedrag, gezondheid (fysiek en mentaal) en ouderschap. En hoe het komt dat ingrijpende jeugdervaringen zo langdurig en op zoveel gebieden schadelijke gevolgen kunnen hebben. Experts vertellen daarover en je hoort voorbeelden uit de praktijk. Je reflecteert op hoe je in jouw werk van betekenis kan zijn voor mensen met ingrijpend jeugdervaringen en hoe jij bescherming kan bieden tegen deze negatieve gevolgen.

Leerdoelen

Na deze cursus:

• Begrijp je hoe deze gevolgen kunnen ontstaan en hoe het kan dat deze langdurig kunnen zijn.
• Weet je op welke gebieden de gevolgen van ingrijpende jeugdervaringen in de volwassenheid kunnen optreden.
• Ben je je ervan bewust welke mogelijke link er tussen iemands klachten en ingrijpende jeugdervaringen zijn.

Deze cursus gaat over de impact van ingrijpende jeugdervaringen op het opgroeien en de ontwikkeling van kinderen. Je leert wat de gevolgen hiervan kunnen zijn op hun dagelijks leven (bijvoorbeeld thuis, op school en in contact met anderen). Ook leer je hoe je signalen kunt herkennen en hoe je kinderen en ouders op een passende manier kunt ondersteunen. De cursus legt ook uit hoe het opvoederschap anders kan zijn in deze situaties.

De cursus gaat specifiek in op de onderwerpen armoede, complexe scheiding, opgroeien bij ouders met psychische problemen, een verslaving of een licht verstandelijke beperking, en kindermishandeling. Aan de hand van casussen oefen je met signaleren, zorgen bespreekbaar maken en steun bieden. 

Daarnaast geeft de cursus een overzicht van sectorspecifieke richtlijnen, handreikingen, protocollen en andere informatiebronnen met betrekking tot ingrijpende jeugdervaringen. De cursus biedt een optie om met behulp van AI snel te vinden wat deze bronnen zeggen over het handelen in specifieke situaties.

Leerdoelen

Na deze cursus:

• Begrijp je wat ingrijpende jeugdervaringen in het algemeen zijn en heb je meer kennis over de specifieke ingrijpende jeugdervaringen: armoede, kindermishandeling, complexe scheiding en opgroeien bij een ouder met psychische problemen, een verslaving of een verstandelijke beperking.
• Begrijp je wat de gevolgen zijn voor ouders en kinderen van deze ingrijpende jeugdervaringen.
• Heb je meer kennis en vaardigheden om signalen en patronen beter te herkennen, ook wanneer problemen niet direct zichtbaar zijn.
• Ben je je bewust van wat je zelf kan doen om deze ouders en kinderen te steunen.
• Weet je welke relevante richtlijnen, handreikingen, protocollen en informatiebronnen er zijn voor jouw sector.

Ook in Nederland zijn er kinderen die onder zeer moeilijke omstandigheden opgroeien: kinderen die worden verwaarloosd, mishandeld of misbruikt, die opgroeien met een ouder met ernstige psychische- of verslavingsproblemen of bij wie de scheiding van hun ouders met veel geschreeuw en geweld gepaard gaat. Allemaal omstandigheden die langdurig stressvol zijn voor kinderen en grote gevolgen kunnen hebben voor hun ontwikkeling. Ook op school kunnen zij last hebben van de gevolgen en kan het zijn dat zij niet aan leren toekomen. 

Steun van een betrouwbare volwassene is cruciaal om schade te helpen voorkomen. Als leerkracht kan je zo’n betrouwbare volwassene zijn: je ziet kinderen een paar dagen per week, een paar uur per dag en hebt zo veel gelegenheden kinderen de steun te bieden die ze nodig hebben. Door kinderen positieve ervaringen te laten opdoen en hen te helpen zich bij jou en op school veilig te voelen, kun jij een grote rol spelen in het versterken van hun natuurlijke veerkracht. 

Leerdoelen

De cursus bestaat uit 3 onderdelen, die je in eigen tempo en volgorde kunt doorlopen. In het eerste onderdeel van de cursus krijg je handvatten en tips, hoe jij als leerkracht kinderen die thuis onder stressvolle omstandigheden opgroeien kunt steunen. Zo wordt er ingegaan op de vragen:

• Hoe kun je kinderen helpen zich veilig te voelen in de klas?
• Hoe kun je kinderen helpen hun gevoel van stress te verlagen?
• Hoe kun je kinderen helpen om te gaan met ingewikkelde emoties en ongepast gedrag?

Hierna volgt een theoretisch onderdeel, waarin je o.a. leert over:

• De omvang van kinderen die opgroeien in stressvolle omstandigheden.
• De impact van stress.
• Veerkracht van kinderen.
• De rol van steun.

Het laatste onderdeel gaat over de randvoorwaarden om een kind te steunen, dat wil zeggen:

• Hoe zorg je ervoor dat je niet te ver gaat in jouw zorg voor kinderen; dat je hen op tijd doorverwijst en goed voor jezelf zorgt?

Ontwikkeld voor

Leerkrachten en intern begeleiders in het primair (speciaal) onderwijs.

Vluchtelingenkinderen maken vaak een opeenstapeling van stressvolle gebeurtenissen mee en kunnen chronische stress ervaren. De meeste vluchtelingenkinderen zullen zonder professionele hulp hiervan herstellen. Leerkrachten kunnen daar een belangrijke rol bij spelen en de natuurlijke veerkracht van kinderen versterken.  

Uit onderzoek weten we dat steun van betrouwbare volwassenen cruciaal is voor het herstel van kinderen met stressklachten. Leerkrachten kunnen zo’n betrouwbare volwassene zijn, steun bieden en het gevoel van veiligheid van kinderen vergroten. Hiervoor kunnen ze vaardigheden inzetten die zij vaak al benutten voor andere kinderen in de klas. In deze cursus leren leerkrachten over stress bij kinderen en hoe zij daarmee om kunnen gaan. Zodat kinderen zich weer veilig voelen en weer kunnen leren.

In de verschillende onderdelen wordt gewerkt met uiteenlopende werkvormen waaronder casuïstiek en animaties. De lesstof in de cursus is breder toepasbaar dan alleen op vluchtelingenkinderen en komt ten goede aan alle leerlingen. De insteek voor deze cursus is dat je blijft handelen zoals je altijd al doet als leerkracht, maar met extra aandacht voor de achtergrond van vluchtelingenkinderen.

Leerdoelen

Het eerste onderdeel van de cursus behandelt theorie over opeenstapeling van  stress bij kinderen. In dit onderdeel wordt ook aandacht besteed aan veerkracht en het natuurlijke herstel van kinderen. Hierna volgen 6 thematische onderdelen. Alle onderdelen gaan uit van het perspectief hoe een leerkracht de veerkracht en het herstel van kinderen kan bevorderen.

Thema’s in deze cursus:

• Veiligheid vergroten
  Zorgen dat een kind zich veilig voelt in de klas door zelf een veilige  persoon te zijn en een veilige schoolomgeving te bieden.
• Emoties hanteren
  Kinderen ondersteunen bij het begrijpen, uiten en beheersen van hun emoties. Leren omgaan met stressreacties van kinderen.  
• Gedrag reguleren
  Kinderen ondersteunen met begrip voor hun situatie, zodat leerkrachten gewenst gedrag kunnen stimuleren en ongewenst gedrag kunnen corrigeren op een manier die veilig voelt voor kinderen met chronische stress.
• Relaties stimuleren
  Een positieve en steunende relatie met vluchtelingenkinderen opbouwen en relaties tussen kinderen onderling stimuleren.
• Ouders betrekken
  Samenwerken met ouders met begrip voor hun achtergrond, en hun rol als opvoeder en belangrijkste steunfiguur voor hun kind versterken.
• Zorgen voor kinderen en zorgen voor jezelf
  Leren wanneer hulp ingeschakeld moet worden voor kinderen en inzicht in welke hulp mogelijk is. Zorgen voor jezelf om te voorkomen dat je overweldigd raakt door het verhaal van vluchtelingenkinderen.

Aanvullende informatie

• De cursus bestaat uit verschillende onderdelen die flexibel en separaat van elkaar kunnen worden gevolgd.
• De cursus wordt afgesloten met een toets.

Ontwikkeld voor

Dit scholingsonderdeel is bedoeld voor leerkrachten, intern begeleiders en schoolleiders in het primair (speciaal) onderwijs.